Rundbreef 69

29. Januar 2026 von Klaus-Peter Schulze

Moin, leev Lüüd

2026 is nu ok al een Maand jung – un he hett noch so’n poor fiene Terminen för uns in’t Gepäck.

An’n 22. März fiert de Eidelstedter Börgervereen sien 125-jährig Jubiläum. Un wi fiern mit! Wi höört jo to’n Börgervereen, un uns gifft dat ok al över 10 Johr. Anfungen hett dat 2012– un vun de Tied an draapt wi uns regelmatig jedeen tweten Middeweek in´n Maand. Dorbi hebbt wi bannig veel Spaaß, snackt tohoop Platt un hebbt sogor al wat Togang kregen.

Wi sünd aver nich bloots ünner uns. Nee, nee – wi hoolt ok goot Kontakt to anner Vereenen un Organisatschonen. So sünd wi dit Johr wedder mit’n egenen Bidrag bi’n 6. Hamburger Plattdüütschdag in’n April dorbi.

As jümmers gellt: „Plattdüütsch leevt!“ Un Bewiesen gifft dat mehr as noog. Kiekt doch mol in’t Internet: op de NDR-Hompage, in’n Veranstaltungs-Kalender vun de Töpferstiftung, op de Sieden vum Niederdüütschen Sekretariat, dat Lännerzentrum för Niederdeutsch or in de Online-Wöörbooken. Ji warrt Euch wunnern, wo lebennig un aktuell uns Spraak is. Dat is nich blot wat för de öllerhaftig Lüüd: Nee ok de jung Lüüd snackt wedder platt. Dor gifft dat plattdüütsche Rock-Konzerte, Poetry Slam un in düsse Johr en eegen Afdelen bi de Schrievwettbewerb „Vertell doch mal“ för Jung Lüüd. Also: Maakt jo mol op de Söök – dat lohnt sik!

Un übrigens: Sogor de KI snackt Plattdüütsch. Kiekt mal hier: LünKI lernt plattdüütsch (Link öffnen: Strg+Klick)

Wat seggt man dor to? Ji schöölt jo wunnern. De Tiet geiht vörut – op Platt!

Ut uns Plattdüütschkrink:

An’n 29. April, Klock ölven,

töövt uns Plattsnacker Uwe mit sien Höhner up siene „Höhnerfarm“ bi de Elbgaustraat op uns. He vertellt uns denn op platt veel Interessants över dat Höhnerleven un besünners Interessant: de Flugschau vun sien Höhner. Wokeen mitkommen will: We dreept uns vör de Kark an de Fangdieckstraat 164 /Eck Elbgaustraat. Achteran köönt wi denn noch gemeensam een Tass Kaffe in’n Café in de Elbgaupassage drinken.

Ok wi sünd wedder dorbi. „Eidelstedt wat büst du wussen.“—De Titelstory ut dissen Rundbreef is dat Thema för uns Plattdüütsch-Namiddag in´n Eidelsteder Bökerhall bi den 6. Hamburger Plattdüütsch-Dag in Hamburg. 2 Stunnen, vun Klock dree bit Klock fief, wollen wi in en lockere, gemeensame Gesprääksrunn de Geschicht vun Eidelstedt „naspören“ un evtl. ok hier un dor ok egen Geschichten vertellen. Dat mutt nich unbedingt Platt snackt warrn. Dat köst nix, mookt aver bestimmt heel veel Freid.

Henwiesen un Winks:

Schrievwettbewerb 2026 Kuddel-Mudde l(Link öffnen: Strg+Klick)

„Vertell doch mal“ geiht 2026 mit dat Motto „Kuddelmuddel“ in de nächste Runn.
Söcht warrt de besten plattdüütschen Geschichten rund üm all dat, wat in’t Leven dörcheenanner geiht.Kuddelmuddel in’n Kopp? Tohuus allens drunter un dröver?

Dat Hart in’t Chaos?
Perfekt – genau dorüm dreiht sik de plattdüütsche Geschichtenwettbewerb vun NDR, Radio Bremen un dat Ohnsorg-Theater in düssen Johr. Schickt jümmer een plattdüütsche Kurzgeschicht to dat Thema „Kuddelmuddel“. To winnen gifft dat över 5.000 Euro an Priesgellen. De 25 besten Geschichten warrt ok as Book rutgeven.

Beiträge köönt vun 1. Januar bitt 1. März 2026 inschickt warrn – am besten digital.
De Jury kiekt sik allens an, un de Gewinner warrt am 14. Juni 2026 in’t Ohnsorg-Theater bekanntgeven.

Eidelstedt, wat büsst du wussen!

De Geschicht vun uns lütt kommodig Dörp to’n Stadtdeel vun de Grootstadt in dree Stremels,

Deel 1

Kloor, dat hüdige Eidelstedt heurt to Hamborg. Dat weer aver nich jümmers so.
In de ollen Tieden weer Eidelstedt ok mal een Deel vun Holsteen un Stormarn mit de Grafschaft Pinneberg. Höör aver ok mal to Altona un dormit to Däänmark. De Geschicht kannst du op dat Verkloorschild bi den Gedenksteen „Up ewig ungedeelt“ an den Busbahnhoff an’n Eidelstedter Platz lesen.

De allereerste Beschrieven vun Eidelstedt un sien Ümgegend finnt man in dat Altonaer Museum. Dor hangt en Kopie vun de so nöömt „Freseschen Landtafel“ vun 1588. Op disse Tafel steiht ok dat lütte Dörp „Eilstede“, as de Naam noch bet in dat achtteihnte Johrhunnert schreven wurr.

Aver dat is nich allens. So schullt de Eidelstedter al in’t 11. Johrhunnert bi dat Tweimaken vun de Borg op’n Süllbarg mitmaakt hebben. Kannst also seggen, Eidelstedt is een vun de allereersten Dörper in düsse Eck vun Hamborg.
Vundaag hett Eidelstedt sogor een egen Wapen. Dor seest denn dat „Hamborger Stadttor“, blangenbi een Windmöhl un doröver de Dubbeleek mit den Sprook „up ewig ungedeelt“ – beid noch hüüt de Teken vun Eidelstedt.
Vertellens över dat Karkspeel Eilstede geev dat all 1266; later ok in de Johr 1347 un 1540. Ut Eilstede weer Eidelstedt worrn – een richtig Buerndörp mit en egen Möhl. 1591 ward de Möhl eerst maal nöömt. Mehr anzeigen

Se schall aver all vörher dor wesen sien. Un as dat fröher so gang un geev weer, en Zwangsmöhl – dat heet, de Buern ut de Naverdörper müsst all ehr Korn dor malen laten.

Un nich allen dat! Se müsst ok den Möhlenweg, den Möhlendamm un den Möhlendiek in Stand holen. Dat weer üm un bi 1706. Un de Möhl hett noch lang Tied bit 1984 stahn. Man blot de Flögels weern afnahmen. De weern bi en Storm afbraken. Nu löppt de Windmöhl mit’n Motoor. Later hett de Möller dor ok noch een Watermöhl buut. Düsse Möhl hett he aver all in dat Johr 1900 opgeven müsst, wiel dat de Water mit de Tied jümmer weniger worrn is.

In de Chronik vun 1769 weer seggt, dat in Eidelstedt 10 Hüüs stahn un de „Marksche Palast“ Sola Bona. Dat weer aver nich glieks een „Palast“. Nee, to allereerst weer dat blot een Buernhoff, de denn 1754 verköfft wurr. De nieje Besitter, he hett Reichwald heeten, weer en vörmalen kathol’schen Paster, de in Hamborg protestantsch woorn weer. Üm sik sien Inkamen to sekern, wull he aver nich Buer speeln, sünnern hett een Kroog ut dat Huus mookt. Dorto hett he denn noch en Park anleggt, de denn bald to een beleevt Utflöögmaal för de so nöömt „Fien Sellschop“ wurr. Wi dat denn mit de Utflöög üm 1800 so aflopen is, dat köönt ji hier lesen:
„De Kaleschen föhrt vör dat Huus, de fiene Herrschaften stieg ut un gahn rin. Denn weer eerst mol dat eten an de Reeg – lang, mit veel Gäng un Tüdelkram. Wat twischen dat eten weer? Spelen – dat heet, stief un duerhaftig Koorten spelen! Wenn dat denn so Tiet ward, föhrt de Kutsch wedder vör, de Lüüd stiegt rin un laat sik torüch na Hamboorg kutscheren – meist, ahn dat se ok blot een mol dörch den scheun´n Park löppt sünd or vun de Natur hier buten wat mit kriegt harrn.“

Later, so üm de Mitt vun dat vörletzte Johrhunnert, weer dat Huus denn en Tiet lang en Kooltwater-Heelbad – jo, dat geiht ok. Dat Huus un de Garden gifft dat jümmers noch. Noch hüüt kannst beid an de Kieler Straat bi de Brüch vun de Güterümgehungsbahn in de hüüt nöömt Sola-Bona-Park sehn. Dor geiht so’n fein Parkpadd, wo dat Gröön vun de Bööm över’n Kopp as een Bläderdack wuchsen is. Un wenn man vun Olloweg ut kiekt, kann man noch wat sehn: een ole Eek mit’n Stamm so dick as’n Elefant – üm un bi 4,80 Meter . Dor hett aver vör een poor Johren de Blitz inslaan. Nu is vun de Eken bloot noch een düchtig kolossalen Boomstubben över bleven. Aver dat is doch ok wat! Över dat olle Dörp Eilstedte hebbt ik ja nu schon welk een Geschicht vertellt. Aver de Tied is wiedergahn.
1860 weer Eidelstedt noch en richtig Buernkaten-Dörp. Dat is nu all mehr as 150 Johr her. In een Text ut de domalig Tiet weer dat so beschreven:
„En groot Dörp, dat an de Mühlenau un an´n Chaussee vun Altona nah Kiel liggt, Dat weer so’n Miel nöördlich vun Altona, in de Herrschaft Pinneberg. So üm un bi 455 Lüüd leevt in dat Dörp; Buern, een Smitt un annere Handwarkslüüd. Darto kamen noch 4 Weertshüüs. De Bodden is richtig goot un de Wiesen geven düchtig Hau as Foder.“

4 Kröög, dat is man bannig veel för so’n lüttjes Dörp. Aver villicht hett dat ja ok an den
„Feernverkehr“ op de Landstraat na Kiel legen? Düsse Straat weer al domals een wichtig Deel vun de Noorddüütsche Verkehrsgeschicht. Noch hüüt findt´s du twee Rest vun düsse Chaussee in Eidelstedt: an de Kieler Straat: de Brüch över de Mühlenau un bi de Autobahnopfohrt an de Holsteiner Chaussee, den Mielensteen vun 1832 mit de Angaav vun de Feern na Kiel >11 1/2 M< ut de Tiet vun Däänmark ünner Frederic VI.

De Chaussee wurr all 1789 as Verbinnen twischen Hamborg un Kiel anleggt, un denn 1834 as de eerste „Kunststraße“ vun Schleswig-Holstein mit Plaastersteens buut. So wichtig weer se. Nej wer aver, dat dat nu wat köst – Stratentoll. Dorför fohrt sik de Postkutschen un Frachtwagens aver nich mehr in Schitt un Modder fast. Se keemen nu veel gauer un för de Fohrgäst ok veel kommodiger vöran. De Iesenbahn gifft dat ja noch nich. De wurr eerst 1844 buut. Doröver bericht ik denn in Deel 2 vun uns Geschicht.

Literaturnachweis:

Joachim Hinsch: die Eidelstedter Chronik, Stellingen Langenfelde 1926
Otto Hintze: Geschichte von Hamburg Eidelstedt 1965

Anne Marie Hildebrand: Eidelstedt, du hesst di bannig veraennert Hamburg 2001

Heinrich Kloth: vor den Toren Altonas, Hamburg 1952

Peter Jäger: Archivbilder Hamburg-Eidelstedt,,Surron Verlag 2007

aus dem Hochdeutschen übersetzt: Klaus-Peter Schulze, Hamburg 2025

Bilder: Freese´sche Landtafel 1588, Otto Hinze, Geschichte von Eidelstedt

Meilenstein Holsteiner Chaussee, Klaus-Peter Schulze

alle anderen Bilder sind Leihgaben des Heimatmuseums Eidelstedt

Hier gifft dat wat op de Ohren:
(Link öffnen: Strg+Klick)

Terminen:

De Plattsnacker dreept sik wedder an’n 11. Februar, Klock söss, in dat Huus vun de Elisabeth Kark, Eidelstedter Dorfstraße.

18. April, Klock dree, 6. Hamburger Plattdüütsch-Dag in´n Eidelstedter Bökerhall, Alte Elbgaustraße 8b

An’n 29. April, Klock ölven, töövt uns Plattsnacker Uwe mit sien Höhner up siene „Höhnerfarm“ bi de Elbgaustraat/Eck Fangdieckstraße op uns.

To´n Enn noch´n lütten Snack:

Na, de Week fangt ja goot an, seggt de Verbreker, as he op´n Maandag in Kaschott schull.